Voor de eerste keer ga je met je hond naar de schapen. Uiteraard heb je de hond aan de lijn. Je probeert zo dicht bij de schapen te komen dat ze nog net niet weglopen. Je legt de hond af, je doet de lijn los en je gaat tussen de hond en de schapen in staan precies op die lijn, met aan jouw linkerkant de schapen en aan jouw rechterkant de hond. Je staat dus op de denkbeeldige lijn, gedacht vanaf de hond naar het midden van de schapen. Nu doe je twee à drie stappen terug. Daardoor ontstaat er een situatie waardoor de hond gemakkelijk zijn keuze zal maken om aan de rechterkant om de schapen heen te gaan. Als je de hond aan de linkerkant om de schapen heen wilt laten gaan, dan ga je op de lijn staan met jouw rechterkant naar de schapen en jouw linkerkant naar de hond. Je doet weer 2 á 3 stappen achteruit en de hond zal een sterke neiging hebben om links om de schapen te gaan. Deze keus van de hond wordt dus bepaald door de positie van de handler ten opzichte van de schapen.

Als je de juiste situatie hebt gecreëerd, zet je de hond aan om naar de schapen te gaan. Dat doe je door te sissen, een  geluid als sssshh, sssshh, sssshh, sssshh. Door dit geluid krijgen veel honden een onbedwingbare lust om te gaan rennen naar de schapen. Door jouw positie zal de hond of linksom of naar rechts om de schapen gaan. Zodra de hond gaat, probeer je zodanig mee te lopen, dat je als het ware tussen de hond en de schapen terecht komt. De hond loopt nu in een grotere boog om de schapen heen en jij loopt in een kleinere boog ongeveer tegen de schapen aan. De hond zal misschien proberen een schaap te pakken, maar dat lukt niet omdat jij daar steeds loopt. Na één of twee rondjes geef je het commando “af”. De hond gaat liggen. Je wacht enkele momenten, je maakt weer sisgeluiden, je let goed op welke kant de hond neemt en je zorgt ervoor dat je weer meeloopt tussen de schapen en de hond in. Dit herhaal je enkele keren, waarbij je probeert de hond zowel linksom als naar rechts rond te krijgen. Daarna lijn je de hond aan en neemt hem mee het weiland uit. De hond heeft zich heel goed laten zien en de baas kan heel tevreden zijn. Het geeft echter nog geen garantie dat deze hond een top werkhond zal worden.

Als de eerste keer bij de schapen verloopt zoals hierboven omschreven, is dat wel een ideale situatie. De hond heeft zo op het eerste gezicht heel veel eigenschappen goed en je hebt een prachtig uitgangspunt om de training in alle rust op te bouwen. Van belang is, dat je steeds observeert wat de hond vanzelf goed doet, want daar moet je in de training op aansluiten. Als het goed is, heb je je dat observeren al eigen gemaakt tijdens de opvoeding in het eerste levensjaar. Dat observeren is daarom zo belangrijk, omdat elke hond anders is. Er is gewoon geen hond gelijk. Elke hond heeft zijn eigen aanpak nodig. De basis van de training, de trainingsaanpak heeft wel dezelfde principes, maar in de praktijk moet die aanpak naar elke individuele hond worden aangepast aan de hond, waarmee je op dat moment bezig bent. Meestal gaat de eerste keer bij de schapen niet zo soepel.

Soms heeft een hond zo’n eerste keer weinig of geen interesse in de schapen. Ook al jaag je de schapen op en probeer je uit alle macht de hond mee rond de schapen te krijgen, dan kan het nog gebeuren dat de hond bij jou blijft lopen, omdat hij denkt dat je dat blijkbaar wilt. Of de hond snuffelt maar wat rond en dat is het dan. De hond heeft zich in zo’n geval niet goed laten zien en de baas is ronduit teleurgesteld. Het wil echter nog niet zeggen, dat deze hond geen werkhond zal worden.

Tussen deze twee uitersten zit nog een heel scala aan mogelijkheden. Soms wil een hond persé recht op het koppel af, waardoor de schapen alle kanten opvliegen en vervolgens één schaap de hond achter zich aan krijgt. Soms wil een hond wel heel graag, maar blijft steeds aan dezelfde kant als de handler en wil hij er niet omheen.

Je hebt niet alleen met de hond te maken. Ook de schapen zijn erg belangrijk. Schapen die geen hond gewend zijn, kunnen ontzettend in paniek raken als er zomaar een hond op ze af komt rennen. In zo’n geval kiest de hond vaak ook nog één schaap uit om die te pakken. Het schaap vlucht ongeveer voor zijn leven, knalt door het raster, raakt in een sloot, of blijft door stress voor dood op de grond liggen en de hond keert terug voor een volgend slachtoffer. De eerste keer dat ik mijn eerste Bordercollie bij de schapen liet, waren er drie elektrische afrasteringnetten vernield en acht schapen lagen geveld in het weiland voordat ik mijn hond weer bij me had.

Schapen kunnen ook te mak zijn. Bijvoorbeeld als ze gewend zijn aan een hond die niks doet, die gewoon met de baas meekomt wanneer die de schapen voert, die een beetje snuffelt en misschien een brokje mee opeet. Als er dan plotseling een Bordercollie bij zulke schapen komt, die moet leren op te treden als veedrijver, zullen zulke schapen niet de reactie tonen, die nodig is om een hond er mee te kunnen laten werken. Als zo’n hond ze echt te na komt, dan kunnen ze in verzet komen, met de voorpoten op de grond gaan stampen of ze stoten de hond ondersteboven. In ieder geval krijg je met een hond die alles nog moet leren zo’n situatie vrijwel zeker niet onder controle.

Als je met je hond voor de eerste keer naar de schapen gaat, is het belangrijk om als handler ook te anticiperen op wat de hond doet. Je legt de hond af, zo dicht mogelijk bij de schapen, je gaat zelf bij de schapen staan en je hitst de hond op (= sssshh, sssshh). Op het moment dat de hond komt, kun jij inschatten wat de hond gaat doen. Daarop is jouw handelen gericht. Jij moet zorgen dat de hond gaat lopen en wel om de schapen heen. Komt de hond recht op de schapen af, dan loop jij zodanig op de hond in, en tegelijk bij de schapen langs, dat de hond iets opzij gaat om jou er bij tussen te laten lopen. De hond moet dus aan de buitenkant komen te lopen, dan jij en binnenin staan of lopen de schapen. Met de stok kun je de hond eventueel aanraken om hem iets naar buiten te krijgen in de goede richting. Zorg er wel voor dat de hond geen angst krijgt voor de stok. Vaak zie je op het moment dat jij de hond één kant op wilt leiden, dat hij dan toch plotseling voor de andere kant kiest. Dat moet je niet erg vinden, maar gewoon accepteren. Je gaat zelf dan ook meteen die kant mee op. Jij anticipeert voorlopig even op de hond! Daardoor vallen als het ware de stukjes van de puzzel  in de kop van de hond veel sneller op zijn plaats. Het betekent wel dat je heel snel moet reageren op wat je bij de hond waarneemt. Want jij moet er in het begin immers voor zorgen dat je steeds op de goede plek staat of loopt. En dat is tussen de hond en de schapen in. Ongeacht welke kant de hond opgaat. Na een paar rondjes geef je het commando “af”. Je blijft zelf ook meteen staan. Je wacht enkele seconden en je zet de hond weer aan. Je let goed op welke kant hij op gaat en je past je weer aan.

Vaak komt het voor dat je de hond hebt afgelegd en terwijl jij richting schapen loopt om jouw positie in te nemen, dat de hond al begint te rennen. In dat geval laat je hem gaan en je gaat zelf ook meteen. Maar jij probeert wel om tussen de hond en de schapen in te komen, net zoals hierboven is omschreven. Als je op zo’n moment gehoorzaamheid eist, dus de hond toch af wilt laten liggen, dan maak je daar een punt van op een volkomen verkeerd moment. Bedenk dat je in de aanvangssituatie zit van het drijven van vee. Het kwartje moet kunnen vallen zonder frustraties of ander onhandig gedoe van de baas. Na de derde of de vierde sessie mag je weer meer echte gehoorzaamheid verwachten. Dus als er iets mis gaat, probeer je in redelijkheid door te gaan totdat de hond om de schapen heen cirkelt. Iets wat niet goed gaat, probeer je, gaande de oefening, om te buigen in de gewenste situatie zodat de hond er als het ware een goed gevoel aan over kan houden. Dan houd je het positief naar de hond toe en de volgende keer zal de hond proberen in die juiste situatie terecht te komen.

Als je de hond enige keren hebt laten liggen of staan en weer opnieuw hebt aangezet tot cirkelen, het liefst dus zowel over links als over rechts, dan komt het moment om te stoppen. Het is belangrijk om de hond niet uit te putten. Zo’n eerste keer is al erg inspannend (voor jezelf ook trouwens!) en de hond moet energie over houden. Het mag absoluut geen uitputtingsslag worden. Je geeft de hond het “af” commando als hij tegenover jou is, dus op de 12-uurs positie. Je loopt rustig naar hem toe en je lijnt hem aan. Je geeft hem een schouderklopje of je zegt kort dat hij braaf is. Dus niet overdreven belonen. Je doet alsof de hele sessie de gewoonste zaak van de wereld is. Daarna neem je hem mee het weiland uit.

Soms komt het voor dat de hond niet op de 12-uurs positie wil blijven liggen. Zodra jij je verplaatst, gaat hij ook weer. Dat is best lastig, want je kunt de hond niet bij je krijgen. De hond reageert op jouw beweging, maar niet meer op jouw commando. Daar moet je geen strijdpunt van maken op dit moment. De positieve ervaring moet voor de hond overheersend zijn. Als hij jouw komst niet af kan wachten, dan manoeuvreer je de schapen  met de hond daarachter naar de afrastering of naar een hoek. Er komt dan een moment dat de hond de schapen fixeert of er omheen wil, waardoor jij hem bij zijn halsband kunt pakken. Dat mag niet op een ruwe manier, want dan gaat het in jouw nadeel werken. Dit vraagt om een stukje handigheid van de handler. De hond moet het gevoel eraan overhouden dat hij prettig met jou heeft gewerkt, en wel onder jouw deskundige leiding. Na een aantal trainingen houdt dit gedrag vanzelf op.

Als je de hond één keer bij de schapen hebt gebracht, kun je het beste meteen de volgende dag verder gaan met de training. De ervaringen die de hond heeft opgedaan zitten nog vers in zijn geheugen en hij heeft het een beetje kunnen laten bezinken. Je begint weer op precies dezelfde manier. Met de hond aangelijnd het weiland in. De schapen zo dicht naderen, dat ze nog net niet weglopen. De hond afleggen. De lijn afdoen. De rechte lijn van de hond naar het midden van de schapen bepalen. Halverwege tussen de hond en de schapen op die lijn gaan staan. Drie passen terug doen. Sssshh, sssshh-geluiden maken. Ervoor zorgen dat je met de hond meekomt en tussen de hond en de schapen op de cirkel terechtkomt. Nou moet je opletten of de hond het geleerde van gisteren toepast. Als je ziet dat de hond zelf wil cirkelen, of zelf achter de schapen terecht wil komen, dan loop je niet meer zover mee als gisteren. Dan loop jij zelf misschien nog één cirkel of een halve cirkel. Het gaat erom dat de hond begrijpt wat jij wilt. Als jij een halve cirkel loopt, en de hond cirkelt verder mooi door, dan ga jij langzamer lopen tot je stil kunt staan, terwijl jij wel sssshh zegt om de hond te laten weten dat hij door moet gaan. Goed beschouwd geeft de hond signalen af naar jou en jij geeft signalen af naar de hond. Op deze manier heeft de hond vrij snel door wanneer jij hem om de schapen heen wilt hebben.

Opnieuw kun je het belang zien van de plek waar jij als handler staat ten opzichte van de schapen. Voor je de hond naar de schapen laat gaan, bepaal je immers nauwkeurig jouw positie door drie stappen achteruit te lopen. Daardoor gaat de hond linksom of naar rechts achter de schapen. Dat principe pas je nu ook toe bij het cirkelen. Alleen loop je nu geen drie passen achteruit. Veronderstel dat jij een positie hebt gecreëerd, waarbij de schapen mooi bij elkaar staan, de hond bevindt zich op 12 uur en jij bevindt je op 6 uur. Als jij nu (drie stappen) naar rechts gaat lopen, terwijl jij sssshh zegt, zul je zien dat de hond ook (naar rechts) gaat lopen, omdat hij zijn positie ten opzichte van jou en de schapen in evenwicht wil houden. Als jij dan sssshh blijft zeggen moet je kijken of de hond daarop blijft bewegen (cirkelen) ook als jij stil blijft staan. Waarschijnlijk hoef je maar één stap te doen om hem in beweging te krijgen, omdat hij zijn positie wil behouden. Jij koppelt dus jouw beweging aan jouw geluid (sssshh), waarbij jij jouw beweging zo snel mogelijk kleiner maakt, totdat alleen het geluid (=commando) overblijft. Dat is de manier waarop jij de hond iets kunt leren. Hij zal nu snel door hebben wat jij van hem wilt, op voorwaarde dat jij consequent jouw signalen toepast. Op dezelfde manier laat je de hond ook linksom lopen. Let erop dat er geen vast patroon ontstaat van bijvoorbeeld steeds twee keer naar rechts gevolgd door twee keer linksom. De hond onthoudt dit soort patronen gemakkelijk en dat is lastig als je de commando’s “linksom” en  “naar rechts” gaat aanleren.

Kort samengevat:

Een andere mogelijkheid om de hond achter de schapen te krijgen is de hond te laten liggen of staan vanaf de plek waar je samen staat. Daarna ga jij je verplaatsen naar de voorkant van de schapen, terwijl je de hond laat wachten. Dan heb je dus ook de situatie geschapen die jij wenst, namelijk jij op zes uur en de hond op 12 uur. Van daaruit ga jij lopen, de schapen komen achter jou aan en je geeft de hond het commando “toe maar”. Dan zal de hond meestal meteen proberen om weer aan jouw kant te komen, het begint met flanken en dat doet hij zover door tot hij weer bij jou is. Dat moet je voorkomen door ook meteen het “af” commando te geven terwijl jij blijft doorlopen. Daarna geef je weer “toe maar” , enz. Zoveel te minder vaak jij het de hond laat lukken om weer aan jouw kant te komen, zoveel te sneller zal hij door hebben(accepteren) dat zijn plek achter de schapen is.

Ook op dit punt geldt heel duidelijk dat je altijd moet blijven observeren, maar je moet ook dingen uit durven proberen. Denk erom dat je de zweep alleen gebruikt als het echt nodig is en dat je van dat gebruik zelf niet een gewoonte maakt.

Na drie tot acht sessies moet er een situatie zijn ontstaan dat je de hond kunt laten liggen op zo’n tien meter van de schapen, waarna jij jouw positie in kunt nemen ten opzichte van de hond en de schapen. Op jouw signaal moet de hond in ieder geval achter de schapen belanden of er omheen willen lopen. Waarschijnlijk moet je nog een beetje inlopen of meelopen, maar het begin moet er nu zijn. De hond wil bewegen en als jij achteruit gaat lopen, moeten de schapen met jou meekomen, omdat de hond ze opdrijft.